W.O.W. ‘Rijden op een beloning’ kan jij dat ook?

DOOR ANNE MULLER

ILLUSTRATIES PASCALE NALES EN ANNE MULLER

10 Tips voor het borgen van paardenwelzijn tijdens (manege)training.

Paardenwelzijn, een jaar of wat geleden maakte bijna niemand zich daar echt druk om. Maar vandaag en morgen vinden we het samen steeds belangrijker. We willen dat ook dieren een eerlijke kans hebben op een goed leven en leuk werk. Een, van mensen afhankelijk, paard moet onder normale omstandigheden vrij kunnen zijn van pijn en ongemak. Een paard heeft zowel rust als beweging nodig, vers water en voldoende ruwvoer. Paarden willen ook zo vaak mogelijk naar buiten. Regelmatig met soortgenoten kunnen zijn (‘chillen’) is belangrijk voor het welbevinden van alle soorten groepsdieren.

 

 

Wil je niet – of wil je welzijn? 

Iedereen wil welzijn!

Alle georganiseerde paardenhouders vergaderen samen in de ‘Sectorraad Paard’. Onlangs hebben ze besloten dat er voor de hele paardensector afspraken komen voor het ‘borgen van het paardenwelzijn’. Goed zo. Stallen die het nu al helemaal TOP geregeld hebben, herken je aan het KPW logo aan de muur (zie www.keurmerkpaardenwelzijn.nl). Het BBB, bed, bad en brood welzijn van het Nederlandse (werk)paard lijkt goed geregeld te gaan worden. Maar…

Scharrelpony, manegepaard, bankhanger, boscrosser… Wat wordt het?

Wat staat een paard te wachten als hij naar een nieuw huis vertrekt? Een carrière als manegepaard of boscrosser? Scharrelpony, dressuur, springen? In wedstrijdverband of ‘recreatief’? Die keuze kan het paard niet maken. Als we paarden als huisdier willen houden moeten we er zorg voor dragen dat het dier passende, eerlijke beweging krijgt. Een paard dat geen kilometers maakt leeft net zo ongezond als een kind dat niet van de bank af komt. Het paard kiest er niet zelf voor om te dik, te sloom en te futloos te worden en er niets aan te doen.

 

Het Nederlandse paard is vaker te dik dan te dun.

Er zijn paarden in Nederland die te weinig sporten! 

 

Paardensport of Sport voor paarden?

Als je het zo bekijkt dan helpt elke ruiter mee om te zorgen dat het gedomesticeerde (niet in het wild levende) paard voldoende beweging krijgt. Des te gezonder en gezelliger jij het paard laat bewegen des te minder kans heeft een paard op pijn en ongemak tijdens en door training. Niet alleen de stalhouders, maar ook eigenaars, instructeurs en zeker de manegeruiters (daar zijn er heel veel van) spelen een belangrijke rol in de kwaliteit van het dagelijks leven van heel veel paarden! Die ruiter dat ben jij. Die instructeur dat ben ik. Samen kunnen we voor de paarden echt iets betekenen.

W.O.W = Welzijn Onder Werktijd

Hoi, mijn naam is Anne. Ik ben manege instructeur. Elke dag komen op mijn manege tientallen mensen om de paarden te verzorgen én (beter) te leren paardrijden. We nemen de dingen die we hier doen heel serieus. Samen doen we ons gloeiende best om super goede ruiters te zijn. We willen heel graag plezier maken en sporten met paarden, maar alleen als de paarden begrijpen wat er gebeurt en er óók lol in kunnen hebben. Daarom rijden wij ‘op een beloning’. En daar genieten we allemaal van.

We denken dat we het makkelijker voor het paard kunnen maken als we samen DUIDELIJK zijn over wat willen en wat we GOED vinden. Dat doen we hier door het paard zo vaak mogelijk, maar alleen als het klopt, te belonen met JA. Steeds als het paard even niets verkeerd doet… JA. JA, betekent voor het paard: vooral ZO doorgaan. Zo vaak als het kan zitten we stil mee en belonen op die manier zo veel en zo vaak mogelijk. Zo weten onze paarden zeker dat ze braaf zijn als ze braaf zijn en blijven ze enthousiaster hun best voor ons doen.

Kan een paard genieten?

Een hond kan heel erg genieten van knuffelen en spelen met mensen. Honden voeren enthousiast de gekste opdrachten uit als we ze er maar voor belonen. Een kat kruipt op schoot en geeft duidelijk aan dat ze door ons aangeraakt wil worden… WOW. Dat is háár beloning. Dat een paard kan genieten is voor een ruiter net zo duidelijk als het zichtbaar enthousiasme van de hond en het hoorbaar spinnen van de kat. Net als de kat en de hond kan een paard van aandacht, complimentjes en goedkeuring genieten, WOW. Sommige mensen denken dat paarden het niet leuk vinden als wij met ze gaan rijden. Wij denken dat dat voor sommige paarden misschien zo is, die paarden zeggen NEE. Maar heel veel paarden vinden het, als je goed naar ze kijkt, prima om samen de benen te strekken. Sport en conditie opbouwen is waarschijnlijk voor paarden op dezelfde manier lekker als dat voor mensen is. ALS de ruiter maar lekker zit en voor het paard heldere logische signalen gebruikt. Lekker lui ‘bank-hangen’ wil iedereen wel eens, maar geen 24 uur en geen 7 dagen per week.

10 Tips voor fanatieke manegeruiters 

Een manegepaard heeft best een leuke, afwisselende, maar ook een pittige baan. Een manege paard werkt met veel verschillende mensen, dat kan voor het paard verwarrend zijn. Er zijn manieren om precies deze paarden-problemen uit de wereld te helpen. Wetenschappers en onderzoekers van alle landen hebben samen 10 regels afgesproken. Wij hebben er voor jou ‘10 tips voor manegeruiters’ van gemaakt. Als jij je aan deze spelregels houdt, begrijpt het paard je nog beter. Als iederéén op de manege, die werkt met dat paard, hetzelfde doet, dan wordt het voor het paard zeker makkelijker. Maar laten we met jou beginnen, elke manegeruiter telt namelijk, zeker als je het aan het paard vraagt. Dus hoe leren we jou ‘Rijden op een beloning’? Zodat jij en het paard eerlijk en samen kunnen blijven genieten van ‘sport met’ en ‘sport voor paarden’?

Mensenwoorden voor paardenpraat

Met 10 woorden laten we paarden praten en leren we ruiters luisteren. En andersom natuurlijk. Zo zijn we met elkaar in gesprek en dat is leerzaam en leuk!

WOW = Als een paard (of een ruiter) ergens zichtbaar van geniet dan ‘zeggen’ we ‘WOW’.

AUW = Een paard kan zich niet aanstellen, als hij laat zien dat het pijn doet moet jij luisteren.

NEE/HO = Paarden kunnen, net als de meeste ruiters, heel duidelijk ‘NEE!’ zeggen.

HE = Als hij jou aan de kant duwt zegt hij ‘HE’. Als jij haar vraagt opzij te gaan zeg je ook ‘HE’

UH = Een paard dat ergens over nadenkt zegt ‘UH?’ Als jij zit te dromen of zo… doe je ook UH?

OEPS = Als het paard schrikt is het ‘OEPS’. Als jij steeds schrikt ‘OEPS’ geeft je hem de leiding!

POEHE = Als zij, hij of jij het (… wat dan ook) opgeeft is het POEHE. Als een paard voor een ander paard opzij gaat is hij toch onder de indruk, dat noemen we ook POEHE.

AHA = Een paard kan iets begrijpen AHA. Als jij met je been even aandrukt en ik (ben het paard) … ga dan stappen…AHA. Dan stopt de ruiter met vragen en zegt ze JA.

JA = Een paard dat even niets zegt, zegt ook ‘JA, ik ben ok’. Een ruiter die even niet praat (geen hulpen geeft) maar wel oplet, zegt tegen het paard JA, je doet het goed. JA, je bent ok.

CHILL = Er is een boek over gemaakt, de ‘Kalmerende signalen’ van paarden, nog wel in het Engels. Veel paarden hebben moeite met een ruiter die heel druk en/of gehaast is! Houd daar rekening mee, CHILL! Doe kalm, als je in de buurt van paarden bent.

Isbn: -13:978-1-138-07015-8 Rachaël Draaisma, Language Signs & and Calming Signals of horses

 

Tip 1 Je houdt rekening met het normale gedrag van een paard… 

Je weet wat paarden kunnen en je weet wat ze willen. Je weet wat ze nodig hebben en wat ze echt niet kunnen laten. Je weet ook wat de meeste paarden best ok vinden. Als je dat niet weet dan zoek je het op. Alles wat je weten wil, en misschien zelfs meer, vind je in de Lesboeken Paard op internet. Ook het boek ‘W.O.W, Welzijn Onder Werktijd’ kan je helpen het paard beter te begrijpen. Begrijpt of verstaat hij je niet of ben jij bang? Dan neemt het paard zelf de leiding. Dat is niet veilig en niet leuk.

 

Tip 2 Je gebruikt een plan dat werkt en je beloont alleen alles wat je vaker wilt zien. 

Als we rijden vragen we het paard dingen te doen met hulpen. Hulpen zijn de signalen die we hebben bedacht om iets aan het paard te vragen. Wij noemen alle hulpen die iets vragen HE. Dus als je wilt dat een stilstaand paard gaat lopen geef je ‘HE’ been’… ‘HEEE’ Tot hij stapt, dan doe je JA. Je stopt met vragen. Direct als het paard luistert, stop je met vragen, zo beloon je het stappen als ‘gewenst gedrag’.

Goed zitten is dus echt het halve werk 

Dat klinkt heel logisch maar ECHT stoppen met vragen is lastiger dan je denkt. Als je knieën flapperen, zeggen ze namelijk ook ‘HE’.

Kuiten die klapperen… Hakken die wapperen… allemaal HE. Daardoor went het paard aan de aanrakingen van je been of je hand. Als je te vaak per ongeluk HE doet met je benen of handen, zonder dat je het paard iets wil vragen, dan moet je steeds sterkere signalen gaan geven als je wel iets wil. Dáárom werk je heel hard in de les om fijn en ontspannen te leren zitten. Zodat je alleen HE zegt als je ook HE bedoelt. Zodra het paard doet wat je vraagt zeg je JA. Dan stop je met vragen, je ontspant even extra. Daarmee zeg je tegen het paard JA. Je doet het goed JA is de kleine beloning voor elk gewenst gedrag! Goed zo, fijn doorgaan zo! Steeds als het extra goed gaat, doe je WOW met een hele dikke knuffelkrabbel in de manenkam!

Rijden op een beloning

Rijden op een beloning betekent: dat jij voortaan elk gewenst gedrag direct beloont. Je zegt zo vaak en zo lang als dat het paard doet wat je gevraagd hebt ‘JA, dát doe je goed’.

Je zegt NIET dat heb je ‘goed gedaan’, dan beloon je namelijk te laat en begrijpt je paard je gewoon minder snel. Bijvoorbeeld: als je een stapje achteruit wil, dan beloon je het paard tijdens het achteruit gaan, niet als hij al weer stil staat.

 

Tip 3 Een bang paard kan niets nuttigs leren, die moet eerst terug naar de paardenschool. 

Maar een bange ruiter leert ook niet. Het paard zal er, als jij bang bent, net zo min gerust op zijn en kan nerveuzer worden. Vertel je instructeur altijd eerlijk wanneer je bang bent of waarvoor. Ze kan je helpen. Daar is ze voor.

 

Tip 4 Voorkom meningsverschillen, probeer te begrijpen waarom een paard HE! of NEE! zegt.

Paarden kunnen niet iets expres doen. Een paard kan niet doen alsof hij je niet begrijpt. Daarom werkt bijvoorbeeld straf geven in veel gevallen niet bij paarden. Hij begrijpt je gewoon niet. Paarden hebben altijd een goede reden om iets te doen, alleen jij weet soms (nog) niet wat die reden is. Waarom je paard (ineens) niet meer naar je luistert…? Als een paard je niet begrijpt dan doet hij wat hij er van begrepen heeft. Als je paard duidelijk HE en NEE aan het zeggen is, beloon je dat gedrag NIET. Je zegt niet ‘braaf paard…goed zo’ want dan beloon je juist gedrag dat je niet wilt! Blijf kalm (CHILL), rij een voor dit paard makkelijke oefening en leidt het paard daarmee af. Tot het paard weer kalm is… tot hij weer JA doet, ontspant en zijn hals laat zakken. Waarmee hij zegt dat hij weer ok is. Dat gedrag beloon je, WOW goed zo.

 

Tip 5 Slimme ruiters gebruiken unieke hulpen en signalen

Eén hulp (gebaar, signaal) kan geen twee dingen tegelijk betekenen. Een been aandrukken voor tempo: ‘loop maar door’ moet voor het paard duidelijk anders voelen als een beenhulp voor ‘ga op zij’. Welke hulpen je gebruikt, verschilt nog per manege. Zolang de hele manege hetzelfde doet, kan en mag dat gewoon.

 

Tip 6 Als je hoog wilt komen, begin je laag 

Wanneer je een paard iets wilt leren, zoals het springen van een hoge hindernis, dan kan je natuurlijk proberen of het paard je begrijpt als je naar een hoog hek toe rijdt maar de kans is groot dat het onervaren paard gaat weigeren.

Begin klein, stap eerst eens over een balkje en beloon! Iets leren doen ook paarden namelijk het makkelijkst stapje voor stapje. Op de kleuterschool begin je met een blokkendoos en later wordt je architect. Een echte danser is ook vandaag begonnen met één stapje naar voor en twéé stapjes opzij…

Ga pas naar de volgende stap als het paard de vorige opdracht begrepen heeft!!! 

          

 

Tip 7 Voor elke ‘HE‘ bedenk je één goed antwoord

Je kunt wel op 10 manieren NEE zeggen of HO Maar het betekent altijd dat het paard moet stoppen met wat hij doet. Zo kan je ook op wel 10 manieren JA zeggen, het betekent steeds hetzelfde… JA, GOED ZO. Ga zo door.

Je kunt op heel veel verschillende manieren HE? zeggen, het betekent altijd dat het paard iets gevraagd wordt te doen. Maar het antwoord op A is altijd B en niet soms B en soms C. Elke vraag, elk signaal en elke hulp = HE en heeft dus een eigen antwoord dat er bij hoort!

 

Tip 8 Werk stap voor stap, hulp voor hulp! 

Geef hulpen (stel vragen) NA elkaar, NIET door elkaar of tegelijk. Zeg… of JA… of HE… of NEE Zeg geen NEE met je teugels en HE met je benen tegelijk. Als mensen door elkaar praten, kun jij ze toch ook niet goed verstaan.

Paarden trainen doe je met een plan, vergeet je planning 

 

Tip 9 Zeg allemaal hetzelfde

Je kunt het leven van manegepaarden veel makkelijker maken als je op jouw manege met z’n allen afspreekt welke hulpen jullie allemaal precies geven. Als verschillende ruiters en verschillende instructeurs verschillende verhalen vertellen en verschillende hulpen gebruiken wordt het er voor jullie manege paarden niet duidelijker op. Dus spreek je met elkaar heel precies af welke hulpen jullie gebruiken. Hoe laten jullie een paard stoppen? Hoe vragen jullie om een paard sneller te gaan? Hoe precies wenden jullie allemaal af?

 

Tip 10 W.O.W, hij blijft het doen!

Een paard kan leren te blijven doen wat jij hebt gevraagd, tot jij iets anders vraagt. Een paard heeft hersens en hij kan, als jij steeds gewenst gedrag beloont… in stap, draf of galop blijven… tot jij iets anders vraagt.

Als een paard heeft geleerd op eigen benen te blijven lopen kan jij een stuk rustiger blijven zitten. Rustig zitten en even ‘niets’ doen is ook belonen. Zo leer je rijden ‘op een beloning’ en kan je samen met je paard zo veel, zo vaak en zo lang mogelijk genieten, WOW.

‘W.O.W! Welzijn Onder Werktijd’

Wil je meer weten? Er is een boek gemaakt over W.O.W. Anne Muller schreef het, samen met Pascale Nales maakte ze de tekeningen en Machteld van Dierendonck gaf deskundige adviezen. Lekker begrijpelijk en met veel tekeningen vertellen Anne, Pascale en Machteld wat elke ruiter, op elk niveau en in elke discipline anno 2018 eigenlijk over paarden zou moeten weten. Met 10 simpele afspraken kunnen we samen heel eenvoudig het ‘Welzijn Onder Werktijd’ van een paard, zelfs wetenschappelijk verklaarbaar, handen en voeten geven.

Alle paarden nog aan toe… dat is leuk.

Vind jij, net als wij, dat paarden recht hebben op W.O.W = Welzijn Onder Werktijd? Wil jij, net als wij, dat iedereen kan gaan rijden op een beloning? Dat de 10 punten voor welzijn tijdens training voor elk paard en elke ruiter ‘verplicht’ lesmateriaal zijn? Ga naar onze website zet je naam op de lijst, deel de sharebutton ‘W.O.W’ op je account en laat zien dat jij het paard ook een stem wil geven!

 

www.lesboekenpaard.nl
De website waar je alles vindt wat je wilt weten en meer…

www.akasha-rijkunst.nl
Lessen en cursussen voor paard en ruiter, opleiding W.O.W. – Coach.